Szukaj w serwisie:

Wymagalność wypłaty świadczeń w razie ustania stosunku pracy

2011-10-04 | wypłata | świadczenia | odprawa
niepewność

Zgodnie z poglądem utrwalonym zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie wymagalność roszczenia jest stanem, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Jest to stan potencjalny, o charakterze obiektywnym, którego początek zbiega się z chwilą uaktywnienia się wierzytelności, co stanowi początek biegu przedawnienia. Wymagalność roszczenia oznacza, iż uprawniony może żądać zaspokojenia tego roszczenia. Jeżeli ma ono charakter pieniężny, wówczas z tą chwilą może on żądać jego zapłaty (por. m.in. wyrok SN z 2.10.1990 r., I PR 273/90, OSP 1991/7/167; wyrok SN z 12.02.1991 r., III CRN 500/90, OSNCP 1992/ 7-8/ 137).

W związku z rozwiązaniem stosunku pracy na pracodawcy może ciążyć obowiązek wypłaty określonych świadczeń. Większość z nich będzie wymagalna w dniu rozwiązania stosunku pracy. Pod warunkiem spełnienia odpowiednich przesłanek, w ostatnim dniu pracy pracownik może domagać się wypłaty tego typu świadczeń jak:

1). Ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy

Z dniem rozwiązania stosunku pracy prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego w naturze przekształca się w prawo do ekwiwalentu pieniężnego (zob. m.in. wyrok SN z 15.10.1976 r., I PRN 1/76, LexPolonica nr 321931; wyrok SN z 29.03.2001 r., I PKN 336/00, OSNP 2003/1/14). Dotyczy to zarówno urlopu bieżącego jak i zaległego (za lata poprzedzające rok rozwiązania umowy o pracę). Prawo do ekwiwalentu pieniężnego przysługuje niezależnie od trybu, w jakim rozwiązano umowę o pracę.

Pracodawca nie ma obowiązku wypłacenia ekwiwalentu w przypadku, gdy strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania pracownika w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą (art. 171 § 3 KP).

2). Odprawa z tytułu tzw. zwolnień grupowych

Świadczenie to przysługuje pracownikowi, którego umowa o pracę uległa rozwiązaniu w drodze wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę lub na mocy porozumienia stron na warunkach określonych w art. 1 lub art. 10 ustawy z dnia 13.03.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844 z późn. zm.).

3). Odprawa emerytalna lub rentowa

Jeżeli pracownik spełnia warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, a jego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, to pracownik taki może żądać wypłacenia przedmiotowej odprawy w ostatnim dniu pracy.

W niektórych jednak przypadkach prawo do tego świadczenia może powstać w pewien czas po rozwiązaniu umowy o pracę. Przykładowo wypłacenia omawianej odprawy może żądać pracownik, który uzyskał prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy już po zakończeniu obowiązywania umowy o pracę na czas określony, jeżeli niezdolność ta była następstwem choroby stwierdzonej w czasie zatrudnienia i prowadzącej, po nieprzerwanym okresie pobierania zasiłku chorobowego, do przyznania renty (zob. uchwałę SN z 7.01.2000 r., III ZP 18/99, OSNAPiUS 2000/24/888).

4).  Odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy o pracę przez pracownika w trybie natychmiastowym, w związku z ciężkim naruszeniem przez pracodawcę podstawowych obowiązków wobec pracownika (art. 55 § 11 KP).

Odszkodowanie to przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a jeżeli umowa o pracę została zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy - w wysokości wynagrodzenia za okres 2 tygodni.

Pracodawca, który uważa, że pracownik rozwiązał umowę o pracę w tym trybie w sposób nieuzasadniony może dochodzić zasądzenia od pracownika odszkodowania w tej samej wysokości (art. 611 KP).

5). Odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia

Świadczenie to przysługuje w sytuacji, gdy pracodawca wypowiedział pracownikowi umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z innych przyczyn niedotyczących pracowników, a jednocześnie w celu wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę, skrócił okres trzymiesięcznego wypowiedzenia, najwyżej jednak do 1 miesiąca. Odszkodowanie to przysługuje wówczas w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia (art. 361 KP).

6). Tzw. świadczenia kompensacyjne

Do tej grupy należą, m.in. należności z tytułu odbywania podróży służbowych (zob. art. 775 KP), ryczałt za używanie przez pracownika własnych narzędzi, ekwiwalent pieniężny za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego oraz na pokrycie kosztów związanych z ich utrzymywaniem w czystości (art. 2377 § 4 oraz art. 2379 § 3 KP).

7). Odprawa pośmiertna

Świadczenie to staje się wymagalne w dniu wygaśnięcia stosunku pracy. Dniem tym jest dzień śmierci pracownika. Wypłaty przedmiotowej odprawy może żądać małżonek zmarłego pracownika oraz inni członkowie jego rodziny spełniający warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w sytuacji, gdy śmierć pracownika nastąpiła w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby (art. 93 KP).

Wymagalność wypłaty pewnych należności ze stosunku pracy może przypadać w pewien czas po jego ustaniu, po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących wypłatę tego typu świadczenia. Przykładowo można tutaj wymienić wypłacane w niektórych zakładach pracy premie okresowe (kwartalne, półroczne), czy też tzw. „trzynastkę”, wypłacaną na podstawie ustawy z dnia 12.12.1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. U. z 1997 r. Nr 160, poz. 1080, z późn. zm.).

Pomimo rozwiązania stosunku pracy zmianie nie ulega termin wymagalności wynagrodzenia za pracę. Tym samym, były już pracownik może się domagać jego wypłaty w terminach obowiązujących w trakcie trwającego jeszcze stosunku pracy.

Dla przykładu, u danego pracodawcy wynagrodzenie za pracę jest wypłacane 10 dnia miesiąca za miesiąc poprzedni. Pracownik pracuje od poniedziałku do piątku. Na skutek 2-tygodniowego wypowiedzenia złożonego przez pracodawcę w dniu 19.08.2011 r., stosunek pracy uległ rozwiązaniu w dniu 3.09.2011 r., zgodnie z art. 30 § 21 KP. Pracownik ten będzie mógł żądać wypłaty wynagrodzenia za miesiąc sierpień w dniu 10.09.2011 r., natomiast za dwa dni września w dniu 10.10.2011 r.

Piotr Wąż
Autor jest doktorem nauk prawnych specjalizującym się w problematyce prawa pracy, prawa spółek i prawa koncernowego

Źródło: opracowanie eksperta projektu
Facebook Twitter Wykop


Dozwolone tagi html w treści: <strong> <em>


(otrzymasz powiadomienie o odpowiedzi, email nie będzie publikowany)