Szukaj w serwisie:

Przedawnienie roszczeń pracowniczych

zegar, czas

Istota przedawnienia przejawia się w tym, że po upływie prawem wyznaczonego terminu (termin przedawnienia roszczenia), zobowiązany do określonego świadczenia (dłużnik) może uchylić się od tego obowiązku przywołując fakt upływu wspomnianego terminu (zarzut przedawnienia). Podniesienie zarzutu przedawnienia wyłącza możliwość skutecznego dochodzenia roszczenia przez wierzyciela na drodze postępowania sądowego.

W kwestii przedawnienia kluczowe znaczenie ma ustalenie momentu (dnia) wymagalności roszczenia. Moment ten wyznacza początek biegu okresu przedawnienia. Roszczenie staje się wymagalne z chwilą, gdy uprawniony może żądać spełnienia określonego świadczenia (por. wyrok SN z 25.03.1981 r., I PRN 6/81).

Zasadniczy termin przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy wynosi 3 lata (art. 291 § 1 KP). Dotyczy on zarówno roszczeń majątkowych, jak i niemajątkowych. Przykładem roszczenia majątkowego jest roszczenie o wypłatę wynagrodzenia za pracę; ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy; odprawy z tytułu tzw. zwolnień grupowych, czy odprawy emerytalno-rentowej. Natomiast przykładem roszczenia niemajątkowego jest roszczenie o udzielenie urlopu wypoczynkowego, czy też o wydanie świadectwa pracy.

Krótszy termin przedawnienia został przewidziany dla roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych (art. 114 KP i nast.); wypłatę odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 11 KP; czy też wyrządzenia pracodawcy szkody na skutek złamania zakazu konkurencji (art. 1011 § 2 KP). Roszczenia te ulegają przedawnieniu z upływem 1 roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu szkody przez pracownika. Jednak niezależnie od momentu uzyskania wspomnianej wiadomości roszczenia te przedawniają się nie później niż z upływem 3 lat od daty wyrządzenia szkody (art. 291 § 2 KP).

W odniesieniu do roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika umyślnie stosuje się przepisy kodeksu cywilnego. Chodzi tutaj w głównej mierze o regulację zawartą w art. 4421 § 1 i 2 KC, który ustanawia 3-letni okres przedawnienia tego typu roszczeń liczony od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o  szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Niezależnie jednak od tej wiedzy termin ten nie może być dłuższy niż 10 laty od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące szkodę. Jeżeli natomiast szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Najdłuższy z określonych w kodeksie pracy terminów przedawnienia został przewidziany dla roszczeń stwierdzonych już prawomocnym orzeczeniem organu powołanego do rozstrzygania sporów (sąd, komisja rozjemcza) bądź też ugodą zawartą przed takim organem. Ulegają one przedawnieniu z upływem 10 lat od uprawomocnienia się orzeczenia lub zawarcia ugody (art. 291 § 5 KP).

Szczególny przypadek zakończenia biegu przedawnienia został zastrzeżony dla osób niemających pełnej zdolności do czynności prawnych, bądź co do których istnieje podstawa do całkowitego ich ubezwłasnowolnienia (art. 294 KP). W stosunku do tej kategorii osób przedawnienie nie może się skończyć wcześniej niż z upływem 2 lat od dnia ustanowienia dla nich przedstawiciela ustawowego albo od dnia ustania przyczyny jego ustanowienia. Jeżeli termin przedawnienia konkretnego roszczenia wynosi 1 rok, wówczas jego bieg liczy się od dnia ustanowienia przedstawiciela ustawowego albo od dnia, w którym ustała przyczyna jego ustanowienia.

Przedawnione roszczenie nie wygasa, lecz przekształca się w tzw. zobowiązanie naturalne (niezupełne). Cechą charakterystyczną takiego zobowiązania jest brak możliwości jego zasądzenia i przymusowej egzekucji. Decyzja o jego spełnieniu należy wyłącznie do dłużnika.

Organ rozstrzygający spór nie ma obowiązku badania z urzędu faktu przedawnienia. Sąd uwzględnia ten fakt wyłącznie na zarzut dłużnika. Jeżeli więc wierzyciel po upływie okresu przedawnienia wystąpi do sądu z powództwem opartym na przedawnionym roszczeniu, a dłużnik w toku postępowania nie podniesie zarzutu przedawnienia, wówczas sąd rozpatrzy powództwo w taki sposób, jak gdyby nie doszło do przedawnienia.

Podniesienie zarzutu przedawnienia nie jest obowiązkiem lecz prawem podmiotowym dłużnika, z którego ten ostatni wcale nie musi skorzystać. Z chwilą upływu przedawnienia może się go zrzec (art. 292 KP). Warunkiem skutecznego zrzeczenia się korzystania z przedawnienia jest złożenie świadomego i celowego oświadczenia woli przez uprawnionego, że nie zamierza on uczynić użytku z przysługującego mu prawa uchylenia się od zaspokojenia przedawnionego roszczenia (por. wyrok SN z 5.09.2001 r., I PKN 622/00).

W związku z tym, że zarzut przedawnienia jest prawem podmiotowym, korzystanie z niego podlega kontroli sądu pod kątem nadużycia (art. 8 KP). Decyzję o pozbawieniu tego prawa ochrony prawnej sąd podejmuje po wnikliwym rozważeniu sytuacji obu stron stosunku pracy (zob. m.in. wyrok z 11.09.1997 r., II UKN 230/97, w którym Sąd Najwyższy rozstrzygał kwestię uznania zarzutu przedawnienia roszczenia o rentę uzupełniającą z tytułu choroby zawodowej za naruszający zasady współżycia społecznego).

Terminy przedawnienia mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Strony nie mogą ich modyfikować np. wydłużyć czy skracać. Czynność tego typu jest nieważna. Ingerencja w bieg terminów przedawnienia dopuszczalna jest wyłącznie w wyniku zaistnienia zdarzeń lub podjęcia działań określonych w ustawie.

Zdarzeniem, którego zaistnienie wstrzymuje bieg nierozpoczętego jeszcze przedawnienia oraz zawiesza biegnące już przedawnienie jest siła wyższa uniemożliwiająca uprawnionemu dochodzenie przysługujących mu roszczeń (np. wojna, stan klęski żywiołowej). Po ustaniu siły wyższej przedawnienie biegnie dalej od momentu wstrzymania/zawieszenia. Tym samym bieg terminu przedawnienia w tej sytuacji wydłuży się.

W określonych przypadkach bieg przedawnienia zostaje przerwany. Skutek ten powoduje każda czynność przed właściwym organem powołanym do rozstrzygania sporów lub egzekwowania roszczeń przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (np. złożenie powództwa), jak również uznanie roszczenia przez dłużnika. Po przerwie przedawnienie biegnie na nowo (art. 295 KP).

Piotr Wąż
Autor jest doktorem nauk prawnych specjalizującym się w problematyce prawa pracy, prawa spółek i prawa koncernowego

Źródło: opracowanie eksperta projektu
Facebook Twitter Wykop


Dozwolone tagi html w treści: <strong> <em>


(otrzymasz powiadomienie o odpowiedzi, email nie będzie publikowany)