Szukaj w serwisie:

Kształcenie zawodowe. Dobro zapomniane czy nie chciane?

intermentoring, praca, zespół, ludzie, praktyka

Podstawowym problemem społecznym i gospodarczym Polski w ostatnim dwóch dekadach po transformacji systemu społeczno - politycznego  jest bezrobocie rozumiane jako nierównowaga na rynku pracy.

Zjawisko bezrobocia powoduje wiele negatywnych skutków ekonomicznych, zarówno o charakterze makro (luka w tworzeniu produktu krajowego brutto, zmniejszenie dochodów budżetowych przy jednoczesnym zwiększeniu wydatków publicznych), jak i mikro (obniżenie standardu życia osób bezrobotnych i ich rodzin, stopniowe ubożenie prowadzące do braku możliwości zaspokojenia najbardziej pilnych i podstawowych potrzeb).

Negatywnym skutkom ekonomicznym towarzyszą niekorzyści o charakterze społecznym (marginalizacja gospodarstw domowych, których członkowie zostali pozbawieni możliwości świadczenia pracy, frustracja i poczucie nieprzydatności, które wpływają negatywnie na zdrowie i kondycję fizyczną, także popadanie często w różnego rodzaju patologie społeczne, takie jak np. alkoholizm, narkomanię, różne formy przestępczości).

Bezrobocie jako zjawisko społeczne pojawiło się w polskiej rzeczywistości z początkiem lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku wraz z rozpoczętymi przemianami ustrojowymi w naszym kraju. Walka z tym zjawiskiem lub też likwidacja jego negatywnych skutków stała się stałym elementem programowym każdej ekipy rządzącej. Reforma administracyjna kraju spowodowała, że gminy stały się głównymi ośrodkami odpowiedzialnymi za realizację celów związanych z ograniczeniem bezrobocia. Do głównych działań składających się od kilku lat na system zwalczania bezrobocia należą m.in. prace interwencyjne, programy specjalne, subsydiowanie zatrudnienia i staży absolwentów oraz szkolenia bezrobotnych i pracowników zagrożonych utratą pracy.

W systemie tym edukacja stanowi najbardziej efektywny element. Jak bowiem wynika z licznych publikacji i badań własnych autora [1] jednymi z podstawowych przyczyn utrzymującego się wysokiego bezrobocia są m.in.:

  • zbyt niskie kwalifikacje zawodowe
  • brak umiejętności poszukiwania pracy, a często też niedocenianie wartości tych umiejętności dla uzyskania pracy
  • mała mobilność zawodowa
  • nieznajomość rynku pracy i oczekiwanie na pracę wyłącznie w posiadanym zawodzie
  • przypadkowość wyboru zawodu, związana często z miejscem zamieszkania
  • brak umiejętności obsługi niezbędnych obecnie narzędzi pracy takich jak: komputer, programy księgowe, internet
  • brak możliwości uzyskania przez młodzież uprawnień niezbędnych przy wykonywaniu pracy zawodowej
  • niedostosowanie kierunków kształcenia młodzieży do możliwości i potrzeb lokalnego rynku pracy,
  • stosowanie programów nauczania nie odpowiadających już w pełnym zakresie współczesnym wymogom rynku pracy

Z kolei oczekiwania pracodawców odnośnie kwalifikacji pracowników pozwalają wyodrębnić następujące wymagania:

  • odpowiednie kwalifikacje
  • wielostronne umiejętności zawodowe
  • chęć do stałego podnoszenia kwalifikacji
  • znajomość specjalistycznych programów komputerowych

Również niezależne instytucje zewnętrzne dostrzegają takie same przyczyny rosnącego bezrobocia. Pracownicy muszą wykazywać się nowymi kwalifikacjami, gdyż nowe miejsca pracy powstają w zupełnie nowych działach gospodarki. Zdecydowana większość miejsc pracy powstaje w sektorze usług, a co za tym idzie od kandydatów wymaga się lepszego wykształcenia i przygotowania zawodowego.

Jedną z barier przy zmianie pracy jest edukacja i dlatego należy w nią inwestować i szkolić przyszłych pracowników, tym bardziej że w związku ze zmianą demograficzną zwiększa się liczba bezrobotnych absolwentów szkół, w tym szkół wyższych. Jest to dowód na nadal istniejące niedostosowanie systemu edukacji do potrzeb rynku pracy, dlatego konieczne jest kontynuowanie reformy systemu kształcenia, zwłaszcza zawodowego, na wszystkich poziomach.

W miarę zwiększania nakładów publicznych i prywatnych na kształcenie zawodowe najistotniejszym problemem staje się poprawa jego efektywności, czyli skuteczności w osiąganiu założonych celów. Edukacja zawodowa ma za zadanie wzbogacać wiedzę teoretyczną (techniczną i zawodową) ucznia i przygotować do jak najefektywniejszego wykonywania określonego zawodu lub grupy zawodów.

Najczęściej za kryterium efektywności przyjmuje się to, czy absolwenci danej szkoły w ciągu określonego przedziału czasu znajdą zatrudnienie. Im większa liczba absolwentów znajdzie pracę, tym efektywność kształcenia jest wyższa. Poziom efektywności kształcenia uzależniony jest zarówno od tego, czy struktura i treść kształcenia dostosowane są do zmieniających się potrzeb przedsiębiorstw, jak również od sytuacji na rynku pracy. W sytuacji, gdy na rynku pracy wystąpi niedobór miejsc pracy w stosunku do liczby absolwentów, pojawi się zjawisko bezrobocia wśród absolwentów, niezależnie od struktury kształcenia.

Jednak najczęściej przyczyną niskiej efektywności kształcenia i bezrobocia wśród absolwentów jest niedostosowanie struktury kształcenia do struktury popytu na pracę. Jedną z miar efektywności kształcenia zawodowego jest stopa bezrobocia młodzieży w stosunku do ogólnej stopy bezrobocia w danym kraju. W większości krajów można zauważyć, iż stopa bezrobocia wśród młodzieży jest znacznie wyższa w stosunku do stopy bezrobocia ogółem. Wynika to z dwóch czynników:

  • młodzież najczęściej wchodzi na rynek pracy po raz pierwszy, podczas gdy dorośli jedynie zmieniają pracę,
  • system i struktura kształcenia w większości krajów nie uwzględnia struktury popytu na prace; szkolnictwo wykazuje mniejszą dynamikę zmian dostosowawczych niż rynek pracy

Nie podlega najmniejszej wątpliwości fakt, że aby efektywność systemu kształcenia zawodowego była jak najwyższa warunkiem koniecznym jest zbliżenie szkoły zawodowej do świata pracy, przedsiębiorstwa, rynku pracy, potrzeb gospodarki, a także przedsiębiorstwa do szkoły. Zarówno w szkole, jak i w przedsiębiorstwie potencjalny pracownik zdobywa wiedzę, która wzajemnie się uzupełnia, dlatego należy je koniecznie zbliżyć. W wielu krajach europejskich to zbliżenie ma miejsce od dawna. Aby zbliżenie szkół i przedsiębiorstw było skuteczne, powinni się zainteresować i zaangażować w ten proces obydwaj partnerzy społeczni, a konkretnie muszą być spełnione trzy warunki:

  • otwarcie edukacji na świat pracy. Dopasowywanie założeń edukacji do potrzeb świata pracy, znajomość przedsięwzięć i percepcja zmian wyznaczających aktywność produkcji są elementami, które szkoła musi wziąć pod uwagę. Przedsiębiorstwa w Niemczech, Austrii i Szwajcarii pokrywają znaczną część (od ¼ do ½) kosztów dualnego kształcenia zawodowego młodzieży.
  • wejście przedsiębiorstwa w proces kształcenia, nie tylko wobec swoich pracowników, ale także młodych i dorosłych z zewnątrz. Kształcenie nie może być traktowane jedynie jako środek dostarczania przedsiębiorstwu wykwalifikowanych pracowników. Przedsiębiorstwo samodzielnie ponosi za to odpowiedzialność. Niektóre przedsiębiorstwa podejmują znaczący wysiłek, aby przeszkolić swój personel stosownie do innowacji technologicznych. Inne tego nie czynią i wyrzucają na ulicę robotników, którzy mogliby podlegać dalszemu kształceniu. Przedsiębiorstwa w Niemczech, Austrii, Francji i Wielkiej Brytanii uczestniczą w 50% kosztów ustawicznego kształcenia dorosłych. We Francji duże przedsiębiorstwa (pow. 2000 zatrudnionych) przeznaczają powyżej 5% kosztów wynagrodzeń na szkolenie; małe przedsiębiorstwa (mniej niż 20 zatrudnionych) przeznaczają 1,2% wynagrodzeń.
  • rozwój współpracy między instytucjami edukacyjnymi i przedsiębiorstwami. Wzmacnianie związków pomiędzy edukacją i przedsiębiorstwem jest poprzedzone przez rozwój systemu praktyk. Dzięki praktyce młodzi ludzie mogą zdobyć równocześnie umiejętności i doświadczenie potrzebne do funkcjonowania w przedsiębiorstwie. Jest to duży atut w momencie wejścia tych ludzi na rynek pracy. Promocja nauki na poziomie europejskim będzie dodatkową wartością zarówno dla młodych, jak i dla przedsiębiorstw. Zbliżenie pomiędzy edukacją i produkcją musi także pozwolić na zachęcenie i odnowienie kształcenia zawodowego, podstawowego i ustawicznego.

Refleksja końcowa

Wiedza wynikająca z licznych badań własnych autora niniejszego tekstu wyraźnie wskazuje, że proces dostosowywania kwalifikacji zawodowych do potrzeb rynku pracy jest wciąż otwarty. Nie można jednoznacznie za pomocą jednego badania bądź jednej obserwacji ustalić, że w szkolnictwie zawodowym na każdym jego poziomie występuje dostosowanie bądź niedostosowanie kierunków kształcenia do potrzeb w zatrudnieniu u konkretnych pracodawców; w konkretnym obszarze terytorialnym. Ustalenie takich prawidłowości wymaga stałej obserwacji i minimum 3 badań w cyklach jednorocznych.

Ta prawidłowość istotnie wskazuje na potrzebę prowadzenia badań w opisanym obszarze problemowym przy udziale i wykorzystaniu środków dostępnych w ramach programów operacyjnych Unii Europejskiej i budżetu państwa.

W kolejnym tekście zawarte zostaną informacje nt. monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych, który będąc metodą monitorowania poziomu dostosowania kierunków kształcenia zawodowego w szkolnictwie na każdym jego poziomie pozwala na jego profilowanie i dostosowywanie do potrzeb rynku pracy.

Ryszard Marszowski


[1] Rynek pracy Bytomia. Szanse i zagrożenia u progu XXI wieku. Praca zbiorowa pod redakcją Ryszarda Marszowskiego. Wydawnictwo GIG. Katowice 2010.  Miasto Wałbrzych centrum innowacyjności i rozwoju gospodarczego subregionu wałbrzyskiego. Praca zbiorowa pod redakcją Ryszarda Marszowskiego. Wydawnictwo GIG. Katowice 2009. Regionalne badanie rynku pracy - województwo dolnośląskie. Tom 1, w tym: część druga, Marszowski R., Monitoring zawodów deficytowych i nadwyżkowych na rynku pracy woj. dolnośląskiego – str. 171-219, część trzecia, Marszowski R., Tausz K., Komputerowy System Zarządzania Danymi – narzędzie informatyczne wspierające analizy rynku pracy województwa dolnośląskiego w przekroju zawodowo – kwalifikacyjnym, str. 265-359. Rynek pracy aglomeracji wrocławskiej. Stan i perspektywy. Praca pod redakcją: Pawła Dittmana, Józefa Dziechciarza, Zofii Hasińskiej i Konrada Tausza w tym: Marszowski R., Hetmańczyk P., Gralikowski K., Monitoring Zawodów deficytowych i nadwyżkowych na rynku pracy aglomeracji wrocławskiej, str. 231-253. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu.

Źródło: opracowanie eksperta projektu
Facebook Twitter Wykop


Dozwolone tagi html w treści: <strong> <em>


(otrzymasz powiadomienie o odpowiedzi, email nie będzie publikowany)



~ohggii
2015-03-20 15:06:52

Jeśli chcecie podnieść swoje kwalifikację zawodowe polecam kursy i szkolenia. Znam ciekawą stronę z ofertą szkoleń z całego kraju. :)

rekrutacyjnarewolucja.pl