Szukaj w serwisie:

Bezrobocie w wymiarze regionalnym i lokalnym. źródła i metody przeciwdziałania jego skutkom

2011-10-06 | bezrobocie | struktura | prognoza
spowolnienie gospodarcze

Bezrobocie stało się jedną z największych dolegliwości współczesnej gospodarki rynkowej. Liczne analizy przedstawiają wyniki badań nad oceną skuteczności podstawowych metod ograniczenia bezrobocia, wykorzystywanych w krajach wysoko rozwiniętych. Przeprowadzone analizy odnosiły się w szczególności do makroekonomicznych i demograficznych uwarunkowania rynków pracy, skuteczność polityki rynku pracy i efektywność programów przeciwdziałania bezrobociu, regulacji prawnych dotyczących świadczeń z tytułu bezrobocia, modeli zbiorowych stosunków pracy [1].

W oparciu o interdyscyplinarną analizę literaturową, która została przeprowadzona w ramach międzynarodowego projektu CE AGEING POLATFORM, którego kierownikiem w badaniach krajowych jest autor niniejszej refleksji, poniżej prezentujemy syntetyczne ujęcie oceny polskiego systemu przeciwdziałania bezrobociu i perspektywy jego modernizacji [2]. Jesteśmy przekonani, że propagowanie wiedzy o przyszłych kierunkach zmian w polityce przeciwdziałania bezrobociu w Polsce jest i będzie ważnym czynnikiem umożliwiającym przygotowania się na nie przez instytucje, środowiska i osoby kreujące politykę rynku pracy.

Teza pierwsza: w najbliższych dziesięcioleciach należy oczekiwać poważnych zmian w strukturze wiekowej bezrobotnych.

Aktualna i prognozowana w Polsce struktura wiekowa ludności wskazuje na głębokie jej zmiany. Najpełniej obrazują je następujące dane. Liczebność całej populacji Polski systematycznie spada z obecnych 38,1 mln do poziomu 36,0 mln w 2035 r. i do około 30,6 mln w 2060 r., przy czym istotnie zmienia się jej struktura wiekowa. Przez większość prognozowanego okresu (do 2055 r.) liczba ludności w wieku poprodukcyjnym będzie rosła i w roku 2027 osiągnie poziom półtorakrotnie większy niż w 2007 r., a w 2055 r. już o około 90% większy niż w 2007 r. Dopiero od roku 2056 będzie obserwowany spadek populacji w wieku poprodukcyjnym. Populacja osób w wieku produkcyjnym do 2009 r. wzrastała, po czym zaczęła maleć i może osiągnąć w 2035 r. poziom o około 15% mniejszy, a w 2060 r. - już o 40% mniejszy, niż w 2007 r. Udział populacji w wieku poprodukcyjnym w całej populacji wciąż rośnie z 16,0% w 2007 r. do 26,7% w 2035 r. i do 37,3% w 2060 r. Udział ludności w wieku produkcyjnym początkowo nieznacznie rósł z 64,4% w 2007 r. do 64,6% w 2009 r., po czym rozpocznie się spadek tej populacji aż do 2027 r. (57,7%), następnie w latach 2028-2032 nieznacznie wzrośnie i od 2033 r. ponownie będzie spadać osiągając poziom 48,3% w 2059 r. i w 2060 r.

Opisany powyżej scenariusz zmian bez wątpienia będzie wymuszał konieczność przewartościowania dotychczasowych polityk w szczególności w obszarach prawa, edukacji, pracy i zdrowia. Czerpiąc wiedzę z analizy literaturowej odnosimy się właśnie do tych obszarów.

Teza druga: nieunikniona jest potrzeba długofalowej modernizacji polityki rynku pracy  w Polsce

Większość przeanalizowanych źródeł wskazuje na potrzebę zmodernizowania polityk zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu. Szczególnie w nich w trudnym położeniu znajdują się osoby w wieku 50+, których aktywizacja zawodowa wciąż jest obciążona jednym z najniższych wskaźników ich zatrudniania w Unii Europejskiej. Na to zjawisko nakłada się również niska aktywność ekonomiczna tej populacji Polaków. Wciąż w licznych opiniach występuje twierdzenie o niewystarczającym stopniu uelastycznienia polskiego rynku pracy (flexicurity) oraz złym modelu wsparcia bezrobotnych i nie efektywnym adresowaniu wsparcia dla bezrobotnych. Z tymi negatywnymi zjawiskami korespondują dalsze wpisujące się w obszary tzw. elementów miękkich.

W pierwszej kolejności są to kwalifikacje wyraźnie nie wpisujące się w potrzeby rynku pracy, które wspomagane dostępem do różnych świadczeń determinują proces wypychania z rynku pracy ludzi relatywnie młodych i mogących pracować. To z kolei poważnie obciąża zobowiązania państwa wobec obywatela i skutkuje trwałym i pogłębiającym się ujemnym rocznym saldem fundusz emerytalnego w Polsce.

Kolejnym niezmiernie ważnymi czynnikami kształtującymi pozycję osób w wieku 50+ na polskim rynku pracy są stały lęk przed utratą pracy, potęgowany przez lata niepewną sytuacją na rynku pracy, relatywnie niska samoocena pozycji na rynku pracy osób starszych, słabnąca wiara we własne siły i obniżenie oceny dotyczącej własnego zdrowia i lęk przed bezrobociem. Na to z kolei nakłada się warstwa negatywnych czynników o charakterze kulturowo-socjologicznym.

We  współczesnej  kulturze  konsumpcyjnej  nie  ma  miejsca  na  starość. Starość  jest  wypierana  poza  margines  społeczny  (reklama) i ageism,  tj. postawę  kierującą się przeciwko ludziom  starym,  przypisującą  im  cechy  pejoratywne  (niesamodzielność,  naiwność,  powolność). Niechęć  do  ludzi  starszych  spowodowana  obciążaniem  ich  odpowiedzialnością  za  liczne  problemy  społeczne  (np.  obciążenie  budżetu). Nadal nie ulega zmianie  znaczenie dwóch negatywnych cech pracy zawodowej, tj. napięć i stresów. Nie można zapominać, że nadal mało efektywnym obszarem polityki państwa kształtującym pozycję osób starszych na rynku pracy jest przeciwdziałanie i wsparcie niepełnosprawności. Stąd rodzi się pilna konieczność wzmacniania osób w wieku starszym na rynku pracy przez psychologów, doradców zawodowych oraz współpracowników.

W konsekwencji braku zmian w opisanych powyżej obszarach można się spodziewać i oczekiwać na krajowym rynku pracy pogłębiania się zróżnicowania społeczno-ekonomiczne osób w wieku 50 lat i więcej oraz wciąż niskiego wskaźnika ich zatrudnialności, wysokiego bezrobocia i pogłębiającego się deficytu funduszu emerytalnego.

Konkludując, wydaje się w świetle opisanych powyżej zjawisk i procesów uzasadnionym stwierdzenie, że koniecznym wydaje się podjęcie przez państwo długofalowej interwencji modernizującej następujące obszary:

  1. Politykę prorodzinną,  w celu zahamowania dynamicznego procesu starzenia się społeczeństwa,
  2. Regulacje prawne, w celu usuwania barier ograniczających zatrudnienie osób w wieku 50+,
  3. Politykę finansową,  w celu ograniczenia dezaktywizacji zawodowej Polaków w wieku przedemerytalnym i ograniczenia możliwości ich wchodzenia do szarej strefy,
  4. Politykę rynku pracy, w celu wzrostu aktywności ekonomicznej Polaków, uelastycznienia rynku pracy i zmiany modelu wsparcia bezrobotnych,
  5. Polityki społecznej, w celu przeciwdziałania i wsparciu niepełnosprawności oraz ograniczenia procesu wypychania ludzi relatywnie młodych z rynku pracy a mogących pracować.
  6. Polityki edukacyjnej, w celu pełniejszego wzmocnienia i dostosowania kwalifikacji zawodowych osób w wieku 50+ do potrzeb rynku pracy, ograniczenia lęku przed utratą pracy, zmiany niskiej samooceny pozycji na rynku pracy, wzmocnienia wiary we własne siły i obniżenie oceny dotyczącej własnego zdrowia oraz ograniczenia lęku przed bezrobociem, zmiany postaw wobec osób starszych i zahamowania procesu wypierania ludzi starszych poza margines społeczny [3].

Ryszard Marszowski



[1] Rynek pracy w wybranych krajach. Metody przeciwdziałania bezrobociu, E. Kryńska (red.), IPiSS, Warszawa 1999.

[2] Strona internetowa projektu: www.ce-ageing.eu

[3] Analiza literaturowa dotyczyła m.in. takich pozycji jak: Diagnoza Społeczna 2009. Warunki i jakość życia polaków. Raport redakcja Janusz Czapiński Tomasz Panek  Warszawa: Rada Monitoringu Społecznego Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie. Prognoza demograficzna dla Polski do 2035 roku z przedłużeniem do 2060 roku a starzenie się społeczeństwa, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Departament Statystyki, Warszawa marzec 2010. Polska 2030. Wyzwania rozwojowe. Praca zbiorowa pod redakcją Michała Boniego. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Lipiec 2009. Raport: Rynek pracy a osoby bezrobotne w wieku 50+. Bariery i szanse. Praca zbiorowa pod redakcją Joanny Tokarz. Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce, Warszawa 2007

Facebook Twitter Wykop


Dozwolone tagi html w treści: <strong> <em>


(otrzymasz powiadomienie o odpowiedzi, email nie będzie publikowany)